Maand: december 2019

Wil je ander gedrag? Dan moet je dit weten over het reptielenbrein

Wil je ander gedrag? Dan moet je dit weten over het reptielenbrein

Doorlopend ben ik bezig met zelfontwikkeling en er is altijd wel een nieuw inzicht waarvan ik weet: als ik dát implementeer dan gaat het echt een groot verschil maken voor mijn persoonlijke effectiviteit. Het implementeren bleek vaak problematisch en ik dacht dat dit iets te maken had met ADD of een gebrek aan kracht om iets nieuws vol te houden. Het had echter meer te maken met het niet begrijpen van de werking van het reptielenbrein.

Een scenario wat ik maar al te goed ken is: iets met veel enthousiasme toepassen om het na een paar keer toch niet meer voor elkaar te krijgen. Dit heeft twee vervelende gevolgen: ik ben teleurgesteld in mijzelf omdat ik ‘gefaald’ heb om mij consistent te gedragen in lijn met mijn voornemens én ik profiteer niet van de effectief van dat geweldige nieuwe inzicht. Misschien herken je deze gang van zaken ook weleens bij jezelf.

Via de podcast van Jim Fortin deed ik belangrijke inzichten op over de wisselwerking tussen het verstand en het reptielenbrein. Dit inzien was en is voor mij een belangrijk hulpmiddel om ongewenst gedrag te stoppen en stukken effectiever te worden in het implementeren van nieuw gedrag. Via deze blog leer je:

  • Hoe gewoontegedrag in elkaar zit
  • Wat je nooit meer moet doen wanneer je nieuw gedrag een kans van slagen wil geven
  • Waarom het belachelijk is dat je jezelf afkraakt als iets niet lukt
  • De vier stappen om ongewenst gedrag af te leren
  • Wat nodig is om van nieuw gedrag een gewoonte te maken

Breindelen met verschillende functies

Om gewoontegedrag te begrijpen, is het handig om te weten dat het in ieder geval mogelijk is om in het brein drie delen te onderscheiden. Ieder deel heeft een eigen functie.

1. Het reptielenbrein
Het reptielenbrein is het oudste deel van het brein. Het is gericht op overleven. Dit stuk brein wordt in verband gebracht met ‘de automatische piloot’ en daarmee ook met het besparen van energie.

2. Het zoogdierenbrein (het limbische systeem)
Dit is het stuk brein dat onder andere gaat over lichaamstaal, emoties en sociaal gedrag.

3. Het menselijk brein (de neocortex)
Dit is het ‘nieuwst’ ontwikkelde stukje brein en dat wordt in verband gebracht met ‘het verstand’, rationeel denken, bewust afwegen, taal.

Begrijp de functie van het reptielenbrein

Als het aan het reptielenbrein ligt doe je alles dag in dag uit precies hetzelfde. Denk bijvoorbeeld eens aan je eigen ochtendritueel. Moest je nadenken wat je EXACT zou gaan doen nadat je je bed uitgekomen was? Voor mij is de volgorde: badjas aan, toilettas pakken, slippers aan en naar de wc gaan. Het is nooit zo dat ik moet denken:

  • ‘Zal ik vandaag eerst mijn badjas aan doen of zal ik een trainingsbroek aandoen?’
  • ‘Zal ik vandaag eens op blote voeten naar het toilet toe gaan in plaats van mijn slippers aan te doen?’
  • ‘Zal ik vandaag eens eerst naar het toilet gaan en dan terugkomen om mijn toilettas te pakken?’

Het zijn van die hele kleine dingetjes die deel uitmaken van mijn ochtend waar ik niet over nadenk. Het gaat steeds hetzelfde. Jij hebt je eigen variant hierin. Je reptielenbrein regelt dit dus. Lekker efficiënt.

Begrijp de ‘redenatie’ van het reptielenbrein
Waarom luister jij als mens mét een verstand naar je reptielenbrein? Waarom ben je zo gehoorzaam en doe je zonder nadenken, zonder kritische evaluatie precies wat het reptielenbrein je ingeeft? Dit is omdat je reptielenbrein aanstuurt vanuit een hele sterke noodzaak. De redenatie van je reptielenbrein is namelijk:

‘Iedere gewoonte is nodig om te overleven’.

Het is dus niet zo dat mijn reptielenbrein in de ochtend suggereert:

‘Zou het misschien een goed idee zijn om meteen je badjas aan te trekken?’

Nee, het is meer:

‘Badjas aan punt.’ Een zeer krachtig commando. In iedere normale situatie gehoorzaam jij als geheel aan dat commando. Als oudste stukje brein met de functie om te overleven, is het reptielenbrein het stuk brein die de macht heeft over jouw gedrag.

Daarnaast is de redenering van het reptielenbrein letterlijk. Iedere gewoonte is nodig om te overleven. Daarbij maakt het reptielenbrein geen onderscheid tussen goede gewoonten en slechte gewoontes. Alleen het verstandelijke stukje brein kan zeggen: ‘Roken is ongezond en dus is roken een slechte gewoonte’. Het reptielenbrein redeneert: ‘Iedere gewoonte is nodig om te overleven. Is roken een gewoonte, dan is roken dus nodig om te overleven.’

Hoe het reptielenbrein zijn zin krijgt

Je reptielenbrein heeft drie mechanismen om te zorgen dat jij je gewoontes zoals altijd uitvoert:

  1. Je krijgt een impuls van binnenuit om die gewoonte te vertonen, een soort aandrang.
  2. Een stem in jouw hoofd met als kenmerken: verleidelijk en onweerstaanbaar
  3. Innerlijke ontspanning wanneer je na enige ‘innerlijke discussie’ toch doet wat het reptielenbrein verlangt

Het kan bijvoorbeeld zijn dat je iedere ochtend op je mobiele telefoon kijkt zodra je wakker wordt en dat je van deze gewoonte af wil. Dan voel je op het moment dat je wakker wordt de impuls om je mobiel te pakken, want dat is wat je normaal altijd doet. Omdat je nu nieuw gedrag wil vertonen, zul je vanuit je verstand iets zeggen als: ‘Nee, ik ga niet op mijn telefoon kijken want dat is niet goed voor mijn energie’.

Je reptielenbrein laat zich hiermee niet uit het veld slaan. Hij is zo geprogrammeerd dat hij ervan uit gaat dat het van levensbelang is dat je wél op je mobiele telefoon kijkt. Simpelweg omdat je dit altijd zo doet en iedere gewoonte is er om te overleven.

Je reptielenbrein blijft dan ook het verlangen ‘uitzenden’ om op je mobiele telefoon te kijken en ter versterking duikt er een stemmetje in je hoofd op die suggesties doet als:

  • ‘Je kan best even snel kijken of je appjes hebt en dan zet je daarna gelijk het internet weer uit.’
  • ‘Alleen even kijken wat voor weer het is want dan weet je of je of je straks die jurk aan kan trekken waar je suède schoenen onder moet.’
  • ‘Alleen even snel in de mail checken of die afspraak doorgaat. Want als hij niet doorgaat dan hoef je nu ook niet te haasten om op tijd klaar te zijn.’
  • ‘Alleen even snel kijken hoe laat de trein gaat zodat je weet of er nog tijd is om te douchen.’

Met zulke verleidelijke, plausibele argumenten gecombineerd met die hele sterke aandrang vanbinnen om op je mobiel te kijken, zal je vanuit je verstand uiteindelijk zoiets zeggen als: ‘Oké, even kijken dan en dan zet ik daarna het internet wel weer gelijk uit.’

Zodra je het internet aanzet, ontspant er iets vanbinnen. De innerlijk discussie die zoveel energie kostte, is geëindigd.

Jij bent niet zwak omdat het reptielenbrein wint

Toen je eenmaal het internet had aangezet, maakte je toch snel je ‘standaard rondje’ op je mobiel. Dat ene ding wat je echt op wilde zoeken, toen toch even gauw in je WhatsApp en mail gekeken. Precies in de volgorde hoe je dat altijd doet.

Hoe groot is de kans dat jij niet veel later een aantal beschuldigingen richting jezelf maakt, zoals:

  • ‘Waarom kon je nou weer niet zoiets simpels doen als je internet uitlaten?’
  • ‘Jij bent echt een stomme telefoon verslaafde. Zwak ben je!’
  • ‘Jij kan ook echt nooit een woord houden naar jezelf. Onbetrouwbaar ben je!’

Deze gedachtengewoontes zijn ook weer afkomstig van het reptielenbrein en deze zijn ook te transformeren, maar in deze blog beperk ik mij tot hoe je ervoor kunt zorgen dat jij wél tot gewenste gedragingen komt ondanks de krachten van het reptielenbrein. Maar voor ik de stappen hiervoor deel, wil ik eerst dat je helder krijgt dat jij jezelf de mechanismen van het reptielenbrein niet kwalijk kúnt nemen.

Je kan toch niet boos op jezelf worden omdat je brein keurig werkt volgens de mechanismen zoals die nou eenmaal gelden in het menselijk brein? Dat het niet gelukt is je gewenste gedrag geworden, gaat niet over jou. Je reptielenbrein is bij voorbaat al krachtiger dan je verstand, dat is simpelweg hoe de programmering van oudsher in elkaar zit. Dit is niet te veranderen.

Maar hoe kan je er dan toch voor zorgen dat jij van een nieuwe gedraging een nieuwe gewoonte kan maken?

Wat is het precies wat je wil bereiken?

Je weet dus zodra jij iets nieuws wil doen, dat je een impuls krijgt om het oude te doen en dat wanneer je daar niet meteen naar luistert er een stem in jezelf opduikt die er alles aan gaat doen om je te verleiden het  oude standaard gedrag te vertonen. De discussie tussen verstand en reptielenbrein verlies je altijd omdat het reptielenbrein machtiger is dan het verstand. Je wil dus voorkomen dat je verstand in discussie raakt met je reptielenbrein, want als dat gebeurt heb je eigenlijk al verloren.

Daarnaast is je ultieme doel natuurlijk dat je in de toekomst van je reptielenbrein de impuls krijgt om jouw gewenste gedrag uit te voeren zodat je niet meer hoeft te dealen met die aandrang om je oude gedrag te vertonen en je jouw nieuwe gewenste gedrag op de automatische piloot gaat vertonen.

Wanneer het reptielenbrein macht geeft aan het verstand

Er is een situatie waarin het reptielenbrein ‘het stokje overgeeft’ aan je verstand. Dat is op het moment waarop er iets onverwachts gebeurt waardoor je routine onderbroken wordt. Voorbeelden:

  • Je rijdt op de automatische piloot naar huis, wanneer er opeens een ambulance geluid te horen is, wordt je alert en beredeneer je of jij iets moet doen om ruimte te maken.
  • Je bent bezig met het maken van het ontbijt en opeens wordt er aangebeld, waardoor je moet beslissen of je open gaat doen.
  • Je bent aan het Netflixen op de bank en je telefoon gaat, je voelt je genoodzaakt een beslissing te nemen over de binnenkomende oproep.

In al deze situaties ben je van ‘nature’ van je auto-pilot modus af en zodra je bewust hebt ingespeeld op de afleiding, schakel je weer terug naar je routine. Wat al deze situaties met elkaar gemeen hebben, is de focusverlegging die plaats vindt vanwege de afleiding. In die focusverlegging zit een belangrijke sleutel om je reptielenbrein slim af te zijn. Er is namelijk niet per definitie een externe factor nodig die voor de afleiding zorgt…

Stappenplan

Zodra je aandrang voelt om je ‘oude vertrouwde’ gedrag te vertonen, dan zeg je in jezelf:

  1. Dit is slechts ‘aandrang’ vanuit het reptielenbrein omdat het denkt dat het mijn oude gewoonte nodig heeft om te overleven.
  2. Dit gaat niet over mij persoonlijk, dit is een oeroude programmering in het brein
  3. Ik kies er nu voor om deze drang naast mij neer te leggen
  4. Daarna leg je jouw focus bewust op gedrag wat je wel wil vertonen door het te doen (=afleiden)Wanneer de aandrang weer opkomt herhaal je deze stappen. Het is van cruciaal belang om niet vanuit je verstand de discussie aan te gaan met je reptielenbrein. Daarom herhaal je zonder discussie de stappen 1 tot en met 4. Over het algemeen zul je merken dat de aandrang verdwijnt zodra je bij stap 4 de focus op het gewenste gedrag hebt gelegd.

Zodra het je enkele keren gelukt is om met deze strategie gewenst gedrag te vertonen dan begint je reptielenbrein te leren dat een bepaalde gewoonte blijkbaar niet meer nodig is om te overleven. Hierdoor stopt deze met het bewerkstelligen van aandrang  voor dat oude gedrag. Het is dus relatief eenvoudig om onwenselijk gedrag af te leren.

Gedrag afleren versus nieuw gedrag aanleren

Er is wel een verschil tussen focusverlegging en het daadwerkelijk implementeren van een nieuwe gewoonte. Zo kan je de aandrang om te roken stoppen, door de ene keer je aandacht te verleggen door iemand te bellen, de andere keer door verder te gaan met werk en de andere keer door een dropje te eten. Op deze manier kom je wel van de impuls voor de ‘slechte gewoonte’ af, maar je bouwt nog niet aan een nieuwe wenselijke gewoonte.

Om er echt een nieuwe gewoonte in te krijgen, zul je consequent moeten zijn in die specifieke gewoonte. Wanneer je twee tot drie keer consequent bent geweest in het nieuwe wenselijke gedrag, dan kun je al rekenen op een subtiele impuls vanuit het reptielenbrein om dat wenselijke gedrag weer te vertonen.

Je zult dit wenselijke gedrag tientallen dagen consequent moeten vertonen om echt volledig te kunnen profiteren van de krachtige mechanismen van het reptielenbrein. Wanneer je toch nog een keer het oude gedrag vertoont, dan begint de teller weer helemaal opnieuw én krijg je de volgende keer weer de krachtige impuls voor het oude gedrag.

Dit betekent dat je jouw nieuwe gedrag écht moet willen en dat je bereid bent om afscheid te nemen van je oude identiteit en een nieuwe identiteit eigen te maken. Hier zijn verschillende methodieken voor die ik niet in deze blog zal behandelen.

Wel ben ik blij dat je op dit punt in ieder geval:

  • Begrijpt hoe gewoontegedrag in elkaar zit
  • Weet dat je nooit de discussie aan moet gaan met het reptielenbrein
  • Jij jezelf nooit meer persoonlijk hoeft kwalijk te nemen als je wel de discussie bent aangegaan en deze uiteindelijk hebt verloren
  • De vier stappen als alternatief voor het aangaan van een niet te winnen discussie
  • Je door de uitvoering van de stappen gevolgd door een willekeurige focusverlegging in ieder geval relatief makkelijk van de aandrang voor ongewenst gedrag afkomt
  • Weet wat er nodig is om daadwerkelijk een aandrang op te bouwen voor nieuw wenselijk gedrag: consistentie
  • Weet dat je voor consistentie het nieuwe gedrag echt moet willen en intern werkt aan het vernieuwen van je identiteit

Met welk gedrag ga jij de stappen uittesten?

Misschien ook interessant voor je
In 2015 ben ik gestopt met roken. Na vijftien jaar gerookt te hebben. De basis voor
Met een mentale workout heb ik het over mediteren. Veel mensen weten dat een fysieke
Naast alle dingen die ik wel doe, zijn er ook een aantal dingen die ik
Een andere weg naar een dienender ochtendritueel is door of het tijd is voor nieuwe
Je wil productiever zijn. Hebt er inmiddels van alles over gelezen en nu ben je